بابا صفرى
197
اردبيل در گذرگاه تاريخ ( فارسى )
شمشيرى در دست به ديوار تكيه داشت . قلعه دو خندق مارپيچى دارد كه در روى هر يك پلى براى آمد و شد مردم بستهاند . از پلها گذشتيم قلعه بسيار وسيع و عمارت حاكمنشين در توى قلعه است . مسجد عالى و حمامى دارد » . آنگاه بيك گاوبازى اشاره كرده مينويسد دو گاوميش « يكى مال نايب الصدر و يكى مال خدا مباشى از علماى اردبيل » بود آنها باهم زورآزمائى و جدال ميكردند و طرفداران هريك از آقايان ابراز احساسات مينمودند . سرانجام گاو نايب الصدر غالب شد و طاقه شالى بر پشت آن انداختند . اين دژ ، كه در جنگهاى ايران و روس از محكمترين مواضع دفاعى ايران و مهمترين مركز ذخيرهء لوازم جنگى بود ، گويا بدانجهت كه با پيدايش سلاحهاى جديد فايدهء نظامى خود را از دست داده بود ، در سال 1315 خورشيدى تخريب گرديد و آن بناى با عظمت با خاك يكسان شد . ديوارها و ساختمانهاى نارين قلعه چون با رعايت مقاومتهاى دفاعى بنا گشته و با آجر و مصالح ساختمانى قديم بوجود آمده بود تخريب آن مدت زيادى به طول انجاميد و حتى قسمتى از اطاقهاى آن به همان وضع اصلى خود در زير خاك باقى ماند . هم اكنون استخر و ميدان و ستون ياد بودى كه در وسط زمين اين قلعه ، جائى كه امروزه ادارات دولتى در آن محوطه ساخته شده است ، احداث گرديده بر روى طاقهاى ضربى بخشى از آن اطاقها ساخته شده است « 1 » .
--> ( 1 ) - اين استخر در سال 1332 خورشيدى ، هنگاميكه نگارنده شهردار اردبيل بود ، احداث گرديد . وقتى شروع به پىكنى آن شد قسمتى از آن طاقهاى ضربى نمايان گشت و با كاوش زياد در محوطهاى خارج از محل استخر ، در ورودى آنها نيز پيدا شد . اطاقهاى زير اين طاقها تماما از آجر و با ديوارهاى قطور ساخته شده و بر ديوار بعضى از آنها ميخهاى چوبى براى آويختن لباس سربازان در يك رديف زده شده بود و بر چند عدد از آنها نيز لباسهاى كهنهء سربازى آويزان بود . چون خراب كردن و پرنمودن آن اطاقها مستلزم مخارج زيادى بود از تخريب آن خوددارى گشت و با بررسىهاى فنى از لحاظ استحكام طاقها و ديوارها بر بالاى آنها با آهك و سيمان بضخامت نيم متر شفتهريزى شد و آن استخر كه پنجاه متر قطر داشت و از سنگ بود بر روى آنها بنا گرديد . و بعد از بيست سال اكنون هم در كمال استحكام باقى است .